HỌA SĨ NGUYỄN TRUNG TÍN

Tác giả - Tác phẩm

Tác phẩm “Nhảy dây” của họa sĩ Nguyễn Trung Tín -

 Bố cục từ hiện thực tinh túy và ảo ảnh thị giác

Họa sĩ Nguyễn Trung Tín đã lựa chọn trường phái hiện thực để tái thiết lập thực tại theo cách riêng của người sáng tạo nghệ thuật. Thông qua mỗi tác phẩm ông đều thể hiện quan niệm: một bức tranh không nhằm sao chép lại đúng những gì hiển thị trước mắt, thay vào đó người họa sĩ phải biết tái tạo cấu trúc tạo hình của không gian đó, áp dụng tương quan giữa các yếu tố màu sắc, sáng tối, độ sắc nhòe, mối quan hệ giữa hình và màu, cũng như thể hiện các trường phái, phong cách khác nhau trên cùng một bề mặt.

Tác phẩm “Nhảy dây” được sáng tác vào năm 1997, kích thước 135 x 220 cm, bao gồm hai tấm ghép đôi, thể hiện khoảnh khắc ngây ngô của sáu bé gái đang vui đùa cùng nhau trong con hẻm nhỏ. Khác biệt hoàn toàn với “Con đường ngoại thành” được ông sáng tác vào năm 1986, ở tác phẩm này, mỗi sự vật đều được quy về mảng hình, không bị áp đặt trong một trường phái nghệ thuật nhất định mà sử dụng lối vẽ trộn lẫn của nhiều khuynh hướng khác nhau: khi tả thực, lúc trừu tượng, vài vị trí lại biểu hiện. Tất cả được pha trộn một cách nhuần nhuyễn, hòa hợp và bổ trợ lẫn nhau.

Có thể nói, “Nhảy dây” của họa sĩ Nguyễn Trung Tín đã dẫn dắt người xem khám phá các cung bậc cảm xúc trong một con hẻm nhỏ ở Sài Gòn, có khi yên bình, có khi huyên náo, tấp nập. Trong những con hẻm ngoằn ngoèo ấy là nhiều căn nhà san sát nhau, khiến cho lối đi trở nên chật chội. Dường như, khi chúng ta đứng trong hẻm, ngước nhìn lên sẽ chỉ thấy bầu trời xanh bị đóng khung và bị chia cắt bởi nhiều mái nhà đã nhuốm màu thời gian, làm cho chúng ta cảm giác khoảng trời ấy vừa chật hẹp nhưng cũng vừa thoáng đãng. Trái ngược với những bộ quần áo có họa tiết vui mắt của độ tuổi thiếu nhi, thì những bộ áo quần của các em nhỏ trong tác phẩm này lại nhàu nhĩ, màu sắc trầm buồn. Làn da các em ngăm đen, gương mặt chẳng nở nụ cười tươi và không mang nét ngây ngô của tuổi thơ, chỉ có trò chơi nhảy dây vẫn còn đang tung tẩy, thể hiện đúng bản chất của một trò chơi tuổi nhỏ. Cộng hưởng không gian xung quanh lại chật hẹp, ám màu cũ kỹ, sự hồn nhiên như thể được diễn ra trong một phạm vi quá đỗi khốn khổ.

Xuyên suốt các tác phẩm của mình, Nguyễn Trung Tín nhất quán với bút pháp hiện thực dựa trên những hình ảnh thực tế đã được gạn lọc. Vậy nên khi lấy đời sống làm tư liệu, chi tiết vòm trời trong “Nhảy dây” cũng được tạo hình thành những mảng kỷ hà gãy gọn, chỉ chiếm một khoảng khiêm nhường trong toàn bộ diện tích bức tranh, không cần diễn tả cụ thể nhưng vẫn tạo cảm giác cho người xem hình dung về phạm vi bó hẹp từ con hẻm.

Tác phẩm “Con đường ngoại thành” ra đời đã cho chúng ta thấy Chủ nghĩa Biểu hiện Đức không chỉ tác động mạnh mẽ đến Nguyễn Trung Tín mà còn là nền tảng cho ông chuyển tiếp sang trường phái hiện thực. Khi sang đến tác phẩm “Nhảy dây”, ông đã có cách nhìn nhận vấn đề mang phong cách cá nhân người họa sĩ rõ ràng hơn, mỗi chi tiết trong “Nhảy dây” sẽ là sự giao thoa, hòa hợp giữa hai trào lưu nghệ thuật siêu thực và hiện thực nhưng tương phản mạnh về nội dung - cảm xúc.

 Họa sĩ Nguyễn Trung Tín cho rằng khi thực hiện một tác phẩm ghép đôi thì hai tấm nên tương phản về bố cục nhưng cùng đặt trong một không gian thì sẽ tạo được sự hòa hợp. Quan điểm này đã phân định tác phẩm “Nhảy dây” thành một bố cục chung có tính cân bằng bất đối xứng, tác giả đã sắp xếp các yếu tố trong tranh một cách tinh tế nhằm đem đến cảm giác trọng lượng thị giác ở cả hai tấm là tương đương nhau, đồng thời tạo sự năng động, hiện đại so với một bố cục đối xứng thông thường:

- Trong nghệ thuật bố cục, hình tròn (và các các hình được làm tròn) tạo cảm giác về một chuyển động đều đặn và liên tục. Tấm tranh bên trái vận dụng tối đa nguyên lý trên với nhiều đồ vật có dạng hình tròn hoặc gần tròn; điều này đã giúp gợi lên sự vận động, đồng thời tạo nên sự nhịp nhàng mang tính tuần hoàn. Tuy nhiên ba nhân vật lại trông có phần yên ắng, thiếu sự tương tác lẫn nhau, bổ trợ vào đó là một vệt sáng lớn vuông vức cũng đã góp phần tăng tính tương phản với cảm giác mềm mại, uyển chuyển mà một hình tròn mang lại.

- Trong khi đó, tấm tranh bên phải có những mảng hình vuông vức, thẳng đứng; các yếu tố phụ đều mang tính ngang bằng, cân xứng. Vì vậy, cả khung cảnh tạo nên một cảm giác ổn định, ngay ngắn. Tuy nhiên, các chủ thể được diễn tả với điệu bộ có phần linh hoạt và hành động nhảy cao của một nhân vật đã hoàn toàn phá vỡ không gian tĩnh lặng trong một bố cục gần vuông. Nguyễn Trung Tín cũng đã nắm bắt rất nhanh giây phút nhịp nhảy vẫn chưa kết thúc, khi đứa bé vẫn chưa nhảy qua hẳn.

Điểm giống nhau duy nhất giữa hai bên là đều không thể hiện phần mặt đất. Thoạt đầu tác giả cũng có dự định sử dụng một đường viền nhỏ thể hiện cho phần bờ đất các nhân vật đang đứng nhưng tiếp thu nhận xét từ một người anh trong nghề, Nguyễn Trung Tín mãi bôi đi, xóa lại đường viền ấy và cuối cùng ông quyết định sẽ tập trung nhấn mạnh vào cảm giác bay bổng mà trò chơi nhảy dây mang lại.

Có thể nói, tác phẩm “Nhảy dây” đã thể hiện sự đối lập về mặt bố cục trong cùng một không gian. Bên cạnh đó, người họa sĩ cũng đã tận dụng những mảng hình phụ như tấm bạt cho đến vệt nắng và sự sắp xếp độ sáng trên quần áo hay trên đồ vật… Thêm vào đó, dù là những yếu tố phụ nhưng vẫn được tác giả miêu tả tỉ mẩn nhằm giúp người xem tranh có cái nhìn cụ thể về không gian trong một con hẻm lao động: từ đụn rác được nhét qua ô hoa xi măng cùng sợi dây thừng đã tưa; chiếc xe đạp với nong tre dựng tạm; cửa sắt lưới và những thanh sắt đã bạc màu, đóng khung góc trời phía sau thành những ô vuông nhỏ; đến thanh gỗ vắt trên mái tôn, bàn thờ đơn sơ dựng tạm trên tường, bùa dán cùng bó lá xông khô treo trước cửa nhà... Những sáng tạo của họa sĩ Nguyễn Trung Tín không chỉ thể hiện chỉnh thể đời sống hàng ngày với những điều nhỏ nhặt nhất mà còn thể hiện phong vị bản sắc quê hương, từ đó cho thấy sự đa dạng, đầy sắc màu của cuộc sống nơi đô thị.

Những dụng ý, hình thức biểu đạt thể hiện trên tranh của tác giả đã tạo nên những không gian thị giác ấn tượng, giúp bức tranh trở nên sinh động, có chiều sâu và nhịp điệu. Dù là sự tương phản mạnh mẽ hay sự chuyển sắc tinh tế, tác phẩm đều thể hiện tư duy sáng tạo và sự cảm nhận tinh tế của người vẽ đối với màu sắc và không gian.

Hiện thực của Nguyễn Trung Tín là những ảo mộng trong ngôn từ riêng biệt, là cách ông nhận thức và nhìn thẳng vào mọi vấn đề, cùng lúc tôn thêm nét đặc trưng của từng sự vật, sự việc. Các tác phẩm của ông vừa hiển thị được tính biểu trưng trong không gian tả thực sinh động, lại vừa chứa đựng nội dung tổng hòa giữa động và tĩnh. Những điều đó đã giúp cho hội họa Nguyễn Trung Tín tuy thực nhưng thoáng nét mờ ảo, có khi cụ thể nhưng cũng mơ hồ; vô định, vô hình mà vẫn hữu hình, trọn vẹn. Đây chính là sự kết hợp khéo léo giữa cái thực tinh túy của cuộc sống với cái ảo của thị giác.

Nguyễn Thị Thùy My

Phòng Nghiên cứu – Sưu tầm